تاریخ انتشار: ۲ خرداد ۱۴۰۵ - تنظیم علمی و گردآوری: حسین سعیدی

آیا پذیرش به معنی تسلیم شدن، کنار کشیدن یا ناامیدی است؟

در این پادکست به مفهوم «پذیرش» می‌پردازیم؛ موضوعی که این روزها زیاد درباره‌اش صحبت می‌شود اما اغلب اشتباه فهمیده می‌شود.
با زبانی ساده بررسی می‌کنیم که پذیرش دقیقاً چیست، چه زمانی می‌تواند مفید باشد، و چه زمانی ممکن است به‌اشتباه جای تلاش، حل مسئله یا تغییر را بگیرد.
اگر تا به حال بین «پذیرفتن» و «تسلیم شدن» سردرگم شده‌اید، این اپیزود می‌تواند نگاه متفاوتی به احساسات، افکار و چالش‌های زندگی روزمره به شما بدهد.

ایده اصلی: چرا جنگیدن همیشگی با دردها کارساز نیست؟
در گذشته، روان‌شناسان تصور می‌کردند راه حل هر مشکلی، تغییر دادن مستقیم رفتارها و یادگیری مهارت‌های جدید است. اما تجربه نشان داد که این روش برای حدود نیمی از زوج‌ها یا مراجعان در درازمدت موثر واقع نمی‌شود؛ چرا که برخی تفاوت‌ها، گذشتهٔ افراد یا واقعیت‌های زندگی اساساً غیرقابل‌تغییر هستند.
علاوه بر این، تحقیقات نشان داده‌اند که تلاش مدام برای سرکوب کردن یا فرار از احساسات و افکار ناخوشایند، دقیقاً باعث بازگشت شدیدتر آن‌ها و ایجاد رنجی مضاعف می‌شود. گاهی اوقات، خودِ دست‌وپا زدن و جنگیدن با احساسات، بزرگ‌ترین مانع بهبودی است.
 
پذیرش دقیقاً یعنی چه؟
پذیرش به معنای این است که یاد بگیریم با رویدادها، خاطرات و احساسات ناخوشایند همان‌گونه که هستند روبه‌رو شویم، بدون آنکه دستپاچه شویم، قضاوت کنیم یا بلافاصله به سمت فرار و سرکوب آن‌ها برویم.
•    پذیرش تسلیم شدن نیست: پذیرش با «تسلیم ناامیدانه» تفاوت دارد. در تسلیم ناامیدانه، فرد دست از تلاش برمی‌دارد اما همچنان با تلخی و درماندگی رنج می‌کشد؛ در حالی که در پذیرش واقعی، زاویه دید انسان نسبت به آن مسئله تغییر می‌کند و از بار آزاردهنده و فلج‌کننده آن کاسته می‌شود.

 پذیرش در عمل چگونه کار می‌کند؟
روان‌درمانگران برای ایجاد پذیرش از روش‌های ساده و ملموسی استفاده می‌کنند:
•    بیان احساسات آسیب‌پذیر به‌جای خشم: برای مثال در یک رابطه، وقتی فرد احساس دلتنگی یا نگرانی می‌کند، ممکن است با خشم به دیر آمدن همسرش اعتراض کند. در رویکرد پذیرش، به فرد کمک می‌شود به جای ابراز خشم (که حمله متقابل می‌آورد)، احساسات زیرین خود مثل «نگرانی و ترس از دست دادن» را بیان کند که معمولاً موجب برانگیخته شدن محبت و درک از سوی همسر می‌شود.
•    روبه‌رو شدن با خاطرات و اضطراب‌ها: به‌جای فرار کردن از خاطرات تلخ (مانند تروماها) یا ترس‌ها، ماندن در تماس با آن‌ها و تحمل احساسات ناخوشایند به مرور زمان حساسیت و بار منفی آن‌ها را از بین می‌برد.

 چه زمانی باید بپذیریم و چه زمانی نباید؟
پذیرش فرمولی برای همه موقعیت‌ها نیست:
•    چه زمانی باید پذیرفت؟ زمانی که شرایط قابل تغییر نیست یا تلاش برای حذف و فرار از یک احساس/شرایط، آسیبی بیشتر از خود آن مشکل به همراه دارد.
•    چه زمانی پذیرش ممنوع است؟ پذیرش هرگز به معنای تحمل خشونت فیزیکی، تحقیر عاطفی یا سوءاستفاده نیست. اگر شرایطی مخرب باشد و بتوان آن را تغییر داد یا از آن خارج شد، فرد حتماً باید دست به اقدام عملی و تغییر بزند (تنها چیزی که در این شرایط باید پذیرفته شود، واقعیت خطرناک بودن طرف مقابل است تا بتوان برای جدایی یا نجات تصمیم درستی گرفت).

منابع:

H ayes, S. C. (1994a). Content, context, and the types of psychological acceptance. In S. C. Hayes, N. S. Jacobson, V. M. Follette, & M. J. Dougher (Eds.), Acceptance and change: Content and context in psychotherapy (pp. 13-33). Reno, NV: Context Press.

Mrazek, M. D., Dow, B. R., Richelle, J., Pasch, A. M., Godderis, N., Pamensky, T. A., Rutila, B. A., & Mrazek, A. J. (2024). Aspects of acceptance: Building a shared conceptual understanding. Frontiers in Psychology, 15, 1423976. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1423976

Cordova, J. V. (2001). Acceptance in behavior therapy: Understanding the process of change. In M. J. Dougher (Ed.), Clinical behavior analysis (pp. 81–104). Reno, NV: Context Press.

Hayes, S. C., Jacobson, N. S., Follette, V. M., & Dougher, M. J. (1994). Acceptance and change: Content and context in psychotherapy. Reno, NV: Context Press.